Na co pomaga żywokost i jak go stosować? Przepisy na maść, nalewkę i macerat
Żywokost to naturalny lek przeciwbólowy.
Fot. 123rf

Na co pomaga żywokost i jak go stosować? Przepisy na maść, nalewkę i macerat

Żywokost lekarski znany jest przede wszystkim ze swoich leczniczych właściwości wzmacniających kości i stawy. Maści i okłady z żywokostu od wieków stosowano w przypadku stłuczeń, złamań, stanów zapalnych stawów. Ale warto wiedzieć, że żywokost pomaga również na wiele innych dolegliwości. Jak wykorzystać to cenne ziele i w jaki sposób przygotować domową nalewkę, maść i macerat z żywokostu?

Żywokost lekarski nazywano w dawnych czasach „żywym gnatem‟ lub kosztywałem (językoznawcy dowodzą, że ta słowiańska nazwa gwarowa przywędrowała do nas od południowych sąsiadów). Św. Hildegarda, średniowieczna zielarka, nadała mu nazwę consolida, od włoskiego słowa consolidare – łączyć, wzmacniać. Zalecała okłady z żywokostu na złamania kości. Polska nazwa "żywokost" mówi sama za siebie. Wzięła się wprost z przypisywanych roślinie właściwości wzmacniania kości.

Dobroczynne działanie żywokostu doceniano już w czasach starożytnych. Po raz pierwszy opisali je greccy medycy, którym napary, okłady i maść z tej rośliny służyły do kurowania różnych dolegliwości. Żywokost pomaga m.in. w:

  • bólach kości i stawów,
  • leczeniu złamań i zwichnięciach, stłuczeniach,
  • stanach zapalnych jamy ustnej i gardła (w postaci płukanek),
  • chorobie wrzodowej układu pokarmowego,
  • dolegliwościach płuc. 

Ale żywokost ma dużo szersze działanie lecznicze. Na co pomaga i jak przygotować domowe kuracje z żywokostu? Wypróbuj proste przepisy na skuteczną maść, nalewkę lub macerat.

124812469_m
Żywokost lekarski.
123 RF

Gdzie rośnie żywokost?

Żywokost lekarski, po łacinie Symphytum officinale (tę nazwę nadał mu w XVIII wieku szwedzki przyrodnik Linneusz), jest jedną z wielu odmian wieloletniej rośliny zielnej z licznej rodziny ogórecznikowatych. Co roku wytwarza nietrwałe, naziemne pędy, które na zimę wysychają i giną. Korzeń żywokostu każdej wiosny wypuszcza nowe pędy.

Naturalnie żywokost występował w całej Europie oraz w rejonach Azji objętych klimatem umiarkowanym. W Polsce spotkamy go w każdym zakątku kraju, na łąkach (zwłaszcza podmokłych) i nieużytkach. Jest mało wymagający, więc można go spotkać dosłownie wszędzie. Obecnie jest już także pospolitym zielem w Ameryce Północnej, gdzie został zawleczony i dobrze się zadomowił.

Jak wygląda żywokost

Ziele żywokostu ma bardzo ozdobne kwiaty – białe lub w odcieniach fioletowych, fioletowo-niebieskich. Kwitnie od maja do końca lata. Roślina ma podłużne liście, lancetowate i głęboko zielone, pokryte jasnymi włoskami, podobnie jak łodygi. Wyrasta do wysokości 30-50 cm, a w bardzo sprzyjających warunkach nawet do 80-100 cm. Korzeń osiąga przeciętnie długość 30-40 cm. 

147940721_m
Korzeń żywokostu lekarskiego ma cenne właściwości lecznicze.
123 RF

Korzeń żywokostu wykorzystywany powszechnie w zielarstwie ma z zewnątrz kolor ciemnobrązowy, prawie czarny. W przekroju jest biały lub kremowy. Po rozcięciu wydziela lepki śluz (substancje śluzowe stanowią ok. 10-15 proc jego składu). Jeśli chcesz sama go zbierać (masz na działce lub znasz dobre, wolne od zanieczyszczeń i oddalone od drogi miejsce), zrób to jesienią lub wczesną wiosną, zanim wypuści nowe pędy. Czas zbioru jest bardzo istotny dlatego, że w tym czasie zawiera najwięcej cennej substancji leczniczej – alantoiny. 

Żywokost - właściwości lecznicze

Żywokost ma wszechstronne działanie:

  • pielęgnuje podrażnioną, mocno przesuszoną skórę – nawilża i regeneruje,
  • przyspiesza wchłanianie krwiaków, siniaków i obrzęków,
  • działa przeciwbólowo i łagodzi stany zapalne stawów,
  • ma właściwości ściągające (wykorzystuje się go w leczeniu trądziku),
  • wspomaga leczenie uszkodzeń układu kostno-stawowego, objawy reumatyzmu i bóle kręgosłupa, przyspiesza rehabilitację,
  • wspiera powstawanie tkanki łącznej,
  • łagodzi objawy oparzeń słonecznych, odleżyn i odmrożeń,
  • koi stany łuszczycowe i łagodzi atopowe zapalenie skóry.

Te właściwości żywokost zawdzięcza bardzo dużej ilości substancji aktywnych. Są to m.in.:

  • alantoina – przynosi ulgę odwodnionej skórze, koi nieprzyjemne uczucie napięcia, łagodzi stany zapalne, zmiękcza, likwiduje świąd i zaczerwienienie, przyspiesza gojenie uszkodzeń naskórka i regenerację;
  • kwasy fenolowe –  działanie antyoksydacyjne (zwalczają wolne rodniki), przeciwzapalne, antyalergiczne;
  • garbniki (6,5 proc) – działają przeciwzapalnie, bakteriobójczo i ściągająco. Łagodzą podrażnienia, pielęgnują skórę;
  • sole mineralne – wapnia, potasu, fosforu, żelazo i krzemionka – poprawiają ogólny stan skóry i kości;
  • aminokwasy i fitosterole – przyspieszają regenerację komórek organizmu;
  • związki cukrowe, np. inulina, która ma działanie prebiotyczne, wspomaga naskórek i florę bakteryjną skóry.  

Żywokost – jak stosować

Wyciągi z ziela i korzenia znajdują się w recepturach środków przeciwbólowych, rozgrzewających i regenerujących. Żywokost często jest jednym z wyciągów aktywnych preparatów wieloskładnikowych. Preparaty żywokostowe mają postać maści, kremów, nalewek. Możesz je kupić w zielarniach i aptekach albo przygotować samodzielnie.

Skąd wziąć żywokost?

Suszone ziele żywokostu kupisz w zielarniach – kosztuje  ok. 7 zł/100 g. Ale możesz go zebrać sama jeśli bywasz w plenerze – rośnie na nieużytkach, nietrudno go znaleźć. Jednak pamiętaj, że miejsce zbioru powinno być jak najczystsze, oddalone od miasta czy ruchliwej drogi. Na poszukiwania wybierz się jesienią, kiedy naziemne pędy zaczynają usychać lub wczesną wiosną, kiedy roślina jeszcze nie wypuściła świeżych liści. Czas zbioru jest ważny, ponieważ wtedy w korzeniu żywokostu jest najwięcej cennej alantoiny. Do przygotowania domowych kuracji możesz korzystać zarówno z suszu jak i świeżego korzenia żywokostu.

12203531_m
Suszony korzeń żywokostu.
123 RF

Jak wykopać i przygotować korzeń żywokostu?

Postaraj się wykopać korzeń żywokostu w całości, nie kalecząc go (jest dosyć duży, a im większy, tym lepiej). W domu oczyść go i umyj. Osusz i pokrój na 1-2 cm plasterki. W takiej postaci wysusz – rozłóż kawałki na pergaminie i susz na słońcu w przewiewnym miejscu, co jakiś czas przegarniając lub nawlecz luźno na grubą bawełnianą nić (podobnie jak grzyby). Gdy żywokost jest suchy przechowuj go w szczelnie zamkniętym opakowaniu, chroń od światła i wilgoci. Trzymaj zapasy ziela w miejscu niedostępnym dla dzieci i domowych zwierząt.

Czy żywokost jest bezpieczny

Dawniej bez ograniczeń wykorzystywano całą roślinę w profesjonalnych i domowych kuracjach zielarskich. Z młodych liści i kwiatów przyrządzano sałatki. Obecnie żywokost służy wyłącznie celom leczniczym. Zaleca się przy tym unikanie (zwłaszcza w domowych recepturach) korzystania z nadziemnej części ziela. To zalecenie jest wynikiem efektów badań przeprowadzanych w ostatnich latach. Dowiodły one, że w pędach rośliny (w korzeniu tylko w minimalnym stężeniu), występują toksyczne związki (alkaloidy pirolizydynowe), które po zażyciu (np. po wypiciu naparu z liści) mogą być bardzo szkodliwe dla zdrowia (uszkadzają wątrobę i są bardzo niebezpieczne dla płodu). Preparaty z żywokostu dopuszczone są wyłącznie do użytku zewnętrznego (nigdy nie zażywamy ich doustnie). 

Toksyczne alkaloidy znajdujące się w żywokoście mogą przenikać do organizmu także przez skórę, np. kiedy jest uszkodzona lub kiedy stosuje się go na śluzówkę. Nie należy aplikować środków żywokostowych podczas ciąży i laktacji oraz u dzieci. Dorośli mogą bezpiecznie korzystać z preparatów żywokostowych nakładając je na skórę maksymalnie do 10 dni (ograniczenie czasu kuracji zapobiega ewentualnym skutkom ubocznym). To pozwala uniknąć ryzykownej kumulacji toksycznej substancji w organizmie. 

Jak zrobić nalewkę, maść i macerat z żywokostu

Własnoręcznie przygotowane preparaty stosuj jak jak środki apteczne – wcierając w bolące partie ciała (pamiętaj o ograniczeniach, o których mowa powyżej!). Jeśli nie masz świeżego korzenia, posłuż się suszem z zielarni. Przygotowując domowe medykamenty z żywokostu zakładaj rękawiczki, aby ograniczyć kontakt substancji toksycznych ze skórą (uważaj, aby przypadkowo nie potrzeć oczu).

Domowa nalewka z żywokostu – przepis

103292510_m
Nalewka z żywokostu.
123 RF
  1. Świeży korzeń dokładnie oczyść, umyj (możesz wyparzyć) i osusz.
  2. Pokrój na talarki.
  3. Przełóż do wyparzonego wrzątkiem słoja i zalej wodnym roztworem spirytusu (w proporcji pół na pół) – płynu powinno być tyle, aby przykrył (plus 1-2 cm) pokrojony żywokost (lub warstwę suszu).
  4. Zamknij szczelnie słoik i odstaw na 2-3 tygodnie (w temperaturze pokojowej).
  5. Co 3-4 dni potrząsaj słojem.
  6. Przelej nalewkę przez gazę do ciemnej butelki (ciemne szkło będzie chronić ją przed reakcją na promienie słoneczne).

Nalewkę z żywokostu stosuj do nacierania obolałych miejsc (wyłącznie zewnętrznie!).

Domowa maść z żywokostu – przepis

62617353_m
Domowa maść z żywokostu.
123 RF
  1. Starannie oczyść, wymyj i oskrob korzeń żywokostu i rozdrobnij (lub użyj suszu zmiażdżonego w moździerzu).
  2. Dodaj do żywokostu niewielką ilość spirytusu (wydobędzie z ziela więcej substancji czynnych jeszcze przed połączeniem z tłuszczem).
  3. Rozgrzej na patelni lub w garnuszku olej kokosowy (ma właściwości pielęgnacyjne – nawilża i przyspiesza regenerację skóry) albo gęsi smalec (ma właściwości zdrowotne i stosuje się go tradycyjnie przy stłuczeniach, podrażnionej i przesuszonej skórze) i dodaj żywokost (w proporcji 1/4 ziela i 3/4 tłuszczu).
  4. Zmniejsz ogień do minimum i podsmażaj mieszankę jeszcze przez 20-30 min często mieszając, aby się nie zagotowała i żeby żywokost nie przywarł do dna naczynia.
  5. Zostaw pod przykryciem do wystygnięcia. Odstaw na dobę – w tym czasie żywokost będzie się macerował w tłuszczu.
  6. Następnego dnia podgrzej mieszankę ponownie, a kiedy tłuszcz się stopi przelej mieszankę przez gazę do wyparzonego słoika.
  7. Maść żywokostową przechowuj w lodówce (nawet 6-8 miesięcy).

Maść z żywokostu wcieraj w bolące miejsca. 

Domowy macerat z żywokostu – przepis

60958943_m
Macerat z żywokostu.
123 RF
  1. W odkażonym alkoholem lub wyparzonym słoiku umieść żywokost (rozdrobniony świeży, dokładnie oczyszczony i rozdrobniony korzeń).
  2. Wlej roślinny olej (np. lniany lub arganowy) w takiej ilości, aby żywokost znalazł się ok. 2 cm poniżej jego powierzchni.
  3. Dokładnie zamieszaj, zamknij szczelnie i wstaw w ciemne miejsce na 3 tygodnie (co 2-3 dni wstrząsaj słojem).
  4. Przelej macerat przez gazę (usuniesz kawałki żywokostu) do szklanej, odkażonej butelki lub mniejszego słoika, szczelnie zamknij i trzymaj w chłodnym miejscu z dala od światła. 

Macerat z żywokostu wcieraj w bolące miejsca.

Przeczytaj także:

Babka lancetowata pomaga nie tylko na gojenie ran! Przepisy na domowy syrop, nalewki, napary

Czytaj więcej